Provinciaal Museum Bulskampveld Beernem

Het museum bezit meer dan 7000 voorwerpen met betrekking tot de landbouw en oude ambachten. De meeste objecten zijn bovendien afkomstig uit West-Vlaanderen en te situeren in de periode eind 19e tot halverwege de 20e eeuw.

Opvallend in de collectie is de verzameling karren en wagens en de talrijke oude landbouwwerktuigen. Onder de open galerijen zijn een 100-tal landelijke voertuigen opgesteld (boerenwagens, driewielkarren, boomezels, sjezen enz.) en zo’n 200 landbouwwerktuigen. Daarnaast bezit het museum nog eens 500 stuks klein landbouwgerief.    

Op ambachtelijk vlak is het wagenmakersbedrijf het sterkst vertegenwoordigd met meer dan 2000 voorwerpen. Immers, nagenoeg alle tentoongestelde voertuigen en het grootste deel van de landbouwwerktuigen werden vroeger door wagenmakers vervaardigd. In de wagenmakerij van het museum is materiaal samengebracht uit een 20-tal West-Vlaamse wagenmakerijen. De zware gietijzeren machines dateren van kort na de Eerste Wereldoorlog toen de locale wagenmakerijen gingen mechaniseren.

Merkwaardig is dat meer dan 90% van het materiaal in hout is en dan vooral olm (ook iep genaamd). Het gebruik van deze intussen zeldzaam geworden houtsoort, was vroeger algemeen in deze provincie. Olm is bijzonder taai en laat zich toch goed bewerken. Het werd gebruikt als constructiehout, paneelhout en draaihout. Door het te bewerken met water en hitte kon het blijvend gebogen worden. Met de jaren wordt olmenhout bovendien zeer hard. De wagenmaker verkoos goede olm boven eik, omdat eik bij het drogen diepe krimpscheuren vertoont waarin vuil en vocht (aarde en regen) houtrot in de hand werken. Een minder goede eigenschap van olm is dan weer dat die makkelijk aangetast wordt door houtworm. Dit kwam vroeger echter niet zo vaak voor omdat voertuigen en landbouwwerktuigen zoniet dagelijks dan toch zeer regelmatig in gebruik waren. Hier in het museum staan ze stil en dat vergt een regelmatige controle en een doeltreffende oppervlaktebehandeling.

Naast verschillende zeldzame stukken bevat de collectie ook enkele unieke exemplaren zoals een kavane en een havenwagentje. Sommige voorwerpen zijn talrijk vertegenwoordigd. Meerdere gelijkaardige exemplaren laten immers toe om een bepaalde soort in al zijn details te bestuderen. Dit resulteerde in de opmerkelijke vaststelling dat elk, zelfs klein verschil of variant detail een essentieel verschil uitmaakt voor de herkomst of het specifiek gebruik van het materiaal. Zo is het wagenspoor (de afstand tussen de wielen op één as) bij karren en wagens uit de polderstreek 1 voet breder is dan bij voertuigen uit de zandstreek. Opvallend is ook dat de rem van wagens en karren zich steeds links bevindt van het voertuig, dat er wagens lopen met of zonder veringen, linkse en rechtse ploegen bestaan, er poldereggen, zaaieggen, stoppeleggen werden gemaakt, ruitvormige en driehoekige eggen met houten of ijzeren tanden…en wat is dan weer een horde, een trezel, een oeselaar? Het Museum Bulskampveld bezit een opmerkelijke verzameling, en hoe meer men die in detail gaat bekijken hoe meer men zich verwondert over de uiteenlopende verschillen in evolutie, constructie, traditie en specifieke locale gebruiken. De collectie toont geen geïsoleerde historische momenten maar weerspiegelt het landelijk leven op het hele grondgebied van West-Vlaanderen vanaf eind de jaren 1800 tot WO II.

Het museum mag prat gaan op het onderhoud en de restauratie van de collectie in eigen beheer. Historisch correct restaureren staat voorop, wat minimale ingrepen inhoudt met een maximaal behoud van de authenticiteit. Alle vervangingen gebeuren in de oorspronkelijke materiaalsoort (hout, metaal, etc.) en naar het bestaand of identiek model (afmetingen, profielen, houtverbindingen, ijzerwerk). Dankzij jarenlange ervaring, opzoekingen en vakkundige restauratie mag de collectie historisch als bijzonder waardevol worden beschouwd. Niettemin is blijvende waakzaamheid geboden wat betreft de instandhouding van deze omvangrijke verzameling.
 

Aanvraag gidsbeurten:
‘Karren en wagens’, ‘Wagenmakerij’, ‘Landbouwwerktuigen’:
T 050 55 91 00 -  www.west-vlaanderen.be/Bulskampveld

Meer info:
Provinciehuis Boeverbos - Cultureel Erfgoed
Johan Vansteenkiste
Koning Leopold III-laan 41, 8200 Sint-Andries
T 050 40 34 21 - johan.vansteenkiste@west-vlaanderen.be