In de provincie West-Vlaanderen staan ruim zestig gerestaureerde molens. De meeste ervan zijn voor het publiek toegankelijk. Hiermee is deze provincie één van de Europese koplopers op molengebied.

Ooit telde West-Vlaanderen meer dan duizend windmolens. Dat was in de eerste helft van de negentiende eeuw. Sindsdien daalde hun aantal langzaam, maar zeker. Hoofdoorzaak van die achteruitgang was de concurrentie van de veel efficiëntere industriële maalderijen, die aanvankelijk door stoomkracht en later door diesel- en elektromotoren aangedreven werden. Sommige molenaars poogden aan dit grootschalige geweld het hoofd te bieden, door in of naast hun molen een stoommachine (of later een dieselmotor) te plaatsen. Voor de molen zelf was dit slechts uitstel van executie. Als de omschakeling slaagde, moest hij weldra plaats maken voor grotere bedrijfsgebouwen. In andere gevallen gingen wind- en stoomkracht langere tijd hand in hand, tot uiteindelijk ook hier de traditionele molen het onderspit moest delven.

Ongebruikte molens vervielen snel. Houten molens werden de prooi van houtworm en houtrot. Zij stortten na verloop van tijd in of ze waaiden omver, als ze al niet eerder door hun eigenaar gesloopt waren. Van de stenen molens hield de romp het aanzienlijk langer uit. Dit verklaart waarom er ook nu nog enkele tientallen molenrompen over de provincie verspreid staan. In West-Vlaanderen hebben de beide wereldoorlogen het molenbestand eveneens flink uitgedund. Vooral de Eerste Wereldoorlog heeft in het zuiden en het westen van de provincie talrijke molens doen verdwijnen. Vele ervan werden nadien niet meer heropgebouwd.

De verdwijning van steeds meer molens werd al vroeg in de 20ste eeuw ervaren als een aantasting van het monumentaal erfgoed en een verarming van het landschap. Her en der ging men zich dan ook inzetten voor het behoud van althans een deel van het molenpatrimonium. De wet op het behoud van monumenten en landschappen uit 1931 creëerde de wettelijke basis om molens als monument te beschermen, te restaureren en in goede staat te behouden. Een groot pleitbezorger van het molenerfgoed in de provincie West-Vlaanderen was Alfred Ronse (1876 - 1962), voorzitter van de provincieraad en lid van de Koninklijke Commissie voor Monumenten en Landschappen.

Dankzij de inspanningen van het provinciebestuur, van een aantal gemeentebesturen, van particuliere eigenaars en (molen)verenigingen, werden vooral de jongste decennia heel wat molens gerestaureerd en opnieuw maalvaardig gemaakt. Molens die als monument beschermd zijn, kunnen rekenen op restauratiesubsidies van de Vlaamse overheid, van de provincie en van de gemeente.

Voor het ogenblik zijn al meer dan zestig molens in de provincie gerestaureerd en zijn er verschillende andere nog in restauratie. Op vier na zijn het allemaal windmolens. De uitzonderingen zijn de watermolen van Anzegem en Ruddervoorde, en de rosmolens van Meulebeke en Sint-Michiels Brugge. De meeste gerestaureerde molens zijn regelmatig of occasioneel voor het publiek opengesteld. Bij geschikte wind wordt er gemalen. Het provinciebestuur van West-Vlaanderen publiceert elk jaar een overzicht van deze molens, met praktische informatie over openingstijden en contactadressen, in de brochure 'Wenkende Wieken in West-Vlaanderen'. Deze uitgave is op eenvoudig verzoek en zolang de voorraad strekt gratis verkrijgbaar bij het Provinciaal Informatiecentrum Tolhuis en bij de provinciale dienst voor cultuur: E erfgoed@west-vlaanderen.be. Dezelfde informatie is ook op deze website te raadplegen.

Toegangsprijzen

Voor sommige molens wordt een toegangsprijs gevraagd. Deze bedraagt doorgaans niet meer dan 2 €. Voor kinderen beneden de twaalf jaar en voor groepen zijn er gereduceerde tarieven. Groepsbezoeken dienen vooraf aangevraagd en kunnen vaak ook buiten de reguliere openingstijden.

Veiligheid

Draaiende wieken en bewegend raderwerk zijn gevaarlijk! Houd kinderen goed in het oog en raak niets aan. In alle molens geldt rookverbod.

Provinciale molens

Het provinciebestuur van West-Vlaanderen is eigenaar van vijf windmolens en van de enige bedrijfsklare rosmolen in de provincie. De provinciale windmolens zijn: de Schellemolen in Damme, de Koutermolen in Harelbeke, de Steenakkermolen in Langemark, de Markeymolen in Pollinkhove en de Wullepitmolen in Zarren. Ook het Molentje Decroos in Eggewaartskapelle draait onder provinciaal beheer. Groepsbezoeken aan provinciale molens worden aangevraagd bij het provinciebestuur van West-Vlaanderen:
Provincie West-Vlaanderen, Dienst Cultuur
Provinciehuis Boeverbos
Koning Leopold III-laan 41 - 8200 Sint-Andries Brugge
T 050 40 34 18 - F 050 40 31 05 - E erfgoed@west-vlaanderen.be
Prijs: 19 €